XORAZM

“Хоразм” жамоаси мағлубиятга учраган ўйинларда жамоанинг бир ўйинчиси мағлубиятдан эзилиб, ҳар гал кўз ёш тўкади. У хоразмлик ҳам эмас, ўзбекистонлик ҳам эмас, ўзбек ҳам эмас. У - грузиялик, у - грузин. “Хоразм”нинг мағлубиятларини ҳазм қила олмайдиган ушбу футболчи Михаил Махвиладзедир. Хоразмлик футбол мутасаддилари, мутахассислари ва ишқибозлари Махвиладзенинг мана шу хислатлари, яъни фидоийлиги учун уни яхши кўришади. Биринчи давранинг сўнгги ўйинидан, яъни 14 июнь куни бўлиб ўтган “Хоразм”-“Бунёдкор” учрашувидан кейин www.xorazmfk.com веб саҳифаси “Хоразм”нинг грузиялик ҳимоячисидан интервью олди. Қуйида эътиборингизга Михаил Махвиладзенинг интервьюсини ҳавола қиламиз. 

- Михаил, нега “Хоразм” мағлубиятга учраса, жамоанинг ўзбек футболчилари кўз ёш тўкмаса ҳам, Сиз ҳар гал йиғлайсиз?

- Нега ундай дейсиз?! “Хоразм” ютқазса, менга қўшилиб Зафар Полвонов ҳам йиғлайди. Энди менинг эзилишимга келсак, мен мағлубиятни ҳеч ҳам хазм қила олмайман. Мен ютқазишга кўникмаганман.

- Мана, Сиз қарийб олти ой давомида Ўзбекистонда тўп тепдингиз. Ўзбек футболи ҳақидаги таассуротларингиз?

- Ўзбек футболи мени хайрон қолдирди. Яхши томондан ҳам, ёмон томондан ҳам ҳайрон қолдирди. Ўзбекистондаги футболнинг ижобий томонларига келсак, бу ерда ажойиб футбол стадионлари бор, ажойиб мухлислар бор, яхши футболчилар, яхши мураббийлар бор. Лекин баъзи муаммолар мана шундай имкониятлари бор футболнинг ривожланишига тўсқинлик қилмоқда, менимча.

- Масалан, қандай муаммолар?

- Менимча, ўзбек футболининг илдизига болта ураётган асосий муаммо – бу ҳакамлардир. Бу ерда ҳакамлар пул томондан ёки бошқа томондан ожиз жамоани ҳеч нарсадан тап тортмасдан “ўлдиришаркан”. Улар бадавлат ёки мусобақа жадвалида етакчилик қилаётган клубларга жирканчли равишда кўмаклашарканлар. Етакчи клублар ҳам нохолис ҳакамларнинг ёрдамини бажонидил қабул қилишаркан. Шунча пулларингиз, инфраструктураларингиз ва имкониятларингиз бор экан, футболчиларингизни ўйинларга яхшилаб тайёрламайсизларми?! Бундай клублар ҳаттоки биз, яъни мусобақа жадвалида охирги ўринда бораётган яққол аутсайдер жамоа билан ҳам ўзларининг спорт кучига ишонмасдан, ҳакамларнинг кўмагига ишонишади. Оддий мисол. Мана, кеча Ўзбекистоннинг энг зўр ва энг бой жамоаси “Бунёдкор” ҳам биз билан ўйинда ҳакамларнинг “хатолари” туфайли ўз дарвозасига белгиланиши керак бўлган пенальтидан қутулиб қолди. “Бунёдкор”нинг футболчилари майдонда ҳакамларни бемалол сўкиб юришди, лекин бош ҳакам Рустам Саидов уларга ғинг дея олмади. Охирида улар ҳакамни турткилашгача ҳам боришди. Шундагина Рустам Саидов ўзининг шаънини ва ФИФА қоидаларини эслаб қолиб, Жепаровга сариқ қарточка кўрсатди. Аслида бундай қоидабузарлик учун футболчига қизил карточка кўрсатилиши керак. Агар ҳакамни биз, яъни “Хоразм” футболчилари турткилаганда борми, у бизникиларга қизил карточка кўрсатиши аниқ эди. Ўзбекистоннинг етакчи клублари футбол учрашувларига ўзларининг 12-“ўйинчилари”, яъни ҳакамлари билан ташриф буюришаркан.

Бу ерда ҳакамларнинг мана шундай ҳатти-ҳаракатлари одатий холга айланиб қолган. Футболчилар бундай ноҳақсизликларга унчалик куюб пишишмайди ҳам, чунки улар бундай нарсаларга ўрганиб қолишган. Ишонасизми-йўқми, маҳаллий футболчилар орасида “ҳакамлар билан ишлаш” деган тушунча бор экан. “Ҳакамлар билан ишлаш” деганда улар ҳакамларга хушомад қилиш, у бу нарсалар беришни тушунишади. Мен: “Ҳакамлар яна бизни “синдиришди”, - деб куюнсам, баъзи ҳамкасбларим: “Ҳа, энди бизнинг мураббийлар ҳакамлар билан ишламагандан кейин шундай бўлади-да!” – дейишади. Нега энди мураббийларимиз ҳакамлар билан “ишлаши” керак экан?! Уларга Ўзбекистон футбол федерацияси маош тўламайдими?! Қизиқарли, лекин тушунарсиз тушунчалар!  

- Мана, сиз ўзбекистонлик ҳакамлардан нолияпсиз. Лекин ЖАРда ўтаётган Жаҳон чемпионатига собиқ Иттифоқ ҳудудидан фақатгина ўзбекистонлик ҳакам йўл олди-ку. Бу ҳакамларимизнинг юқори савиясидан далолат эмасми?

- Равшан Эрматовни айтаяпсизми?! Мен Сизга дангал айтаман: шу кунгача “Хоразм” сафида 13 та ўйин ўтказган бўлсам, уларнинг аксариятида ҳакамлар бизни “синдиришди”. Иккита учрашув “Хоразм”ни “синдириш” ўйинларининг “шохи” бўлди: биринчиси – Фарғонада ўтказилган “Нефтчи”-“Хоразм” ўйини, иккинчиси Тошкентда ўтказилган “Локомотив”-“Хоразм” ўйини. Ана шу иккита учрашувни ҳам Сиз айтаётган Равшан Эрматов бошқарганди. Фарғонада бўлган ўйинда ўша ҳакам бизнинг дарвозабон Ғайрат Ҳасановни ҳақли равишда майдондан четлатди, аммо Ғайратнинг юзига мушт туширган Анвар Бердиевга ҳаттоки сариқ карточка ҳам кўрсатмади Вахолан-ки, фарғоналик футболчи Ғайрат Ҳасановнинг юзига Равшан Эрматовнинг кўз ўнгида зарба берганди. Тошкентда ўтказилган “Локомотив”-“Хоразм” ўйинида эса сизларнинг энг зўр ва энг “одил” ҳакамингиз майдонда безорилик қилди, - десам ҳам бўлади. Мезбонлар дарвозасига яққол пенальтини белгиламади, “Локомотив” футболчисига қизил карточка кўрсатмади ва хоказо.

- Лекин ўша ҳакам ЖАРдаги Жаҳон чемпионати учрашувларини бошқармоқда, тағин ФИФА ЖАР-2010нинг очилиш учрашувини ҳам Эрматовга топширди-ку!

- Менга қараса, Равшан Эрматов Марсдаги ёки планеталараро Жаҳон чемпионати учрашувларини бошқармайдими, Марсдаги ёки планеталараро Жаҳон чемпионатининг очилиш учрашувини бошқармайдими! ЖАРдаги ўйинларни Эрматов албатта яхши бошқаради-да! Чунки у ерда арзимаган хато учун уни қаттиқ жазолашлари аниқ. Ўзбекистонда-чи? Ундай эмас! Бу ерда унинг нафақат хатоларини, балки безорилигини ҳам кечириб юборишяпти. Ҳакам энг аввало ўзининг мамлакатидаги, миллий чемпионатидаги учрашувларни ҳалол ва одилона бошқариши керак. Ўзбекистон Футбол федерацияси ҳакамлар муаммосига эътибор бериши керак, ҳакамлар хато қилишса, уларни аямасдан жазолаши керак. Ҳакам ким бўлишидан қатъий назар жазолаши керак! Ҳакамнинг фамилиясидан қатъий назар жазолаши керак! Акс ҳолда Ўзбекистоннинг етакчи клублари футбол учрашувларига ўзларининг 12-чи “ўйинчилари” - ҳакамлари билан ташриф буюришаверади. Акс ҳолда ҳакамлар мамлакат футболининг илдизига болта уришда давом этаверишади. Акс ҳолда ўзбек футболининг “Бунёдкор” ва “Пахтакор”га ўхшаган етакчи клублари ички чемпионатда керрайиб юрганлари билан, халқаро майдонларда бошлари эгик ҳолда юраверишади. Акс ҳолда Ўзбекистон терма жамоаси ҳам мағлубиятлар гирдобидан чиқа олмай юраверади.

- Ҳакамлардан кўнглингиз тўлган ўйинлар ҳам бўлдими?

- Ҳа, бўлди! Масалан, Урганчда ўтказилган “Хоразм”-“Пахтакор” ўйинининг бош ҳаками Султон Зайлобиддинов ва унинг бригадаси учрашувни аъло даражада бошқаришди. Биз шу учрашувда 0:1 ҳисобида мағлуб бўлдик, аммо  ўша ўйиндаги ҳакамлик менга жуда ёқди.

- Ўзбек футболида яна қандай муаммоларга кўзингиз тушди?

- Бошқа бир муаммо шундан иборат-ки, бу ердаги футболчилар орасида нопрофесионаллик мавжуд. Яъни, юмшоқ қилиб айтганда, улар етарли даражада профессионал эмаслар.

- Уларнинг етарли даражада профессионал эмаслиги нималарда акс этади?

- Умумлаштириб айтадиган бўлсам, бундай футболчилар турли сабабларга кўра ўйинларда ўйнагилари келмайди, ўйнасалар ҳам бор кучини беришмайди.

- Масалан, қандай сабабларга кўра?

-   Масалан, “кўтарма” пулларини олишмаса, ўйинларда жон куйдириб ўйнашлари амри маҳол. Бу борада мен шундай ўйлайман: клуб фалон миқдорда “кўтарма”, ойлик ва мукофот пулларини бериш ҳақида расмий шартномага имзо чекдими, шу пулларни барибир беради. Уларни бермасдан ҳеч қаерга қочиб кета олмайди. Вақтинча бермай тургани билан барибир беради-ку шу пулларни! Аммо бу ердаги футболчилар буни тушунишмайди ёки тушунишни исташмайди. Энг қизиғи шунда-ки, ўша сўраб юрган “кўтарма” пулларини олгандан кейин ҳам баъзи футболчилар клуби учун, жамоаси учун жон куйдиришмайди. Орзиқиб кутган “кўтарма” пулларини олгач ҳам бундайлар турли баҳоналарни важ қилиб, масалан, хаттоки овқатга гап топиб, футбол ўйнагиси келмайди. 

- Сизнингча, бундай нопрофесионаллик яна нималарда намоён бўлмоқда?

- Яна мисол келтирадиган бўлсам, аксарият футболчилар мураббийларнинг, клуб раҳбарларининг ишончини суистеъмол қилишга одатланишган. Масалан, бош мураббий футболчиларни профессионал ҳисоблаб, футболчиларни ташқаридан назорат қилмасдан, футболчиларнинг назоратини уларнинг ўзларига топширса, футболчиларнинг баъзилари: “Устимда назоратчи йўқ-ку!” – деб, профессионал футболчиликка зарар келтирувчи ва ҳаттоки таъқиқланган хатти-ҳаракатларни қилишади. Бундай футболчиларни ҳарбий казарма режимида сақлаб, жамиятдан изоляция қилиш керакми энди? Атрофда XXI-аср бўлса!    

- Ўзбек футболида яна нималар сизни ранжитди?

- Мени энг ажаблантирган ва энг ранжитган нарса баъзи футболчиларнинг майдонда атайлаб рақиб жамоаси фойдаси учун ҳаракат қилишлари бўлди. Сен жонингни Жабборга бериб ҳаракат қиласан-у, аммо қандайдир нопок шеригинг майдонда “бошқача” ўйин кўрсатиб юрса, натижада бутун жамоа мағлуб бўлса, ичингдан кемирилиб бораверасан. Бошқа жамоа вакилларининг пул кўтариб, рақиб тарафлардан хоин кимсаларни қидириб юришларига ҳам ҳайронман.

- Майдонда шундай футболчиларнинг шундай “ҳунарлари” сезиладими?

- Албатта, сезилади. Мана, бир мисол. Уйимизда ўтказилган бошқа бир учрашувдан олдин бош мураббиймиз Вали Султонов ёш ҳимоячи Миржалол Қурбоновга рақиб жамоанинг энг ҳавфли хужумчиларидан бирини персонал таъқиб қилишни буюрди. Ўйин пайти Миржалол бош мураббийнинг кўрсатмасини аъло даражада бажариб келаётганди, натижада ўша хужумчи умуман ўйнай олмай қолганди. Аммо иккинчи таймда ўйин пайти ўша жамоадошим (уни “жамоадошим”, - дейишга тилим ҳам бормайди) Миржалол Қурбоновга: “Фалончини персонал таъқиб қилишни бас қил!” – деб қаттиқ талаб қилди. Миржалол: “Вали оға персонал таъқиб қил деди-ку!” – деганда, ўша жамоадошим ёш футболчига: “Э-э-э! Айтаверади Вали оғанг. Бас қил!”, - деб бош мураббийнинг кўрсатмасига зид кўрсатма берди. Буни қандай тушуниш мумкин?! Агар бош мураббийнинг кўрсатмаси нотўғри бўлса, ўйиндан олдинги “установка”да: “Йўқ, фалончини персонал таъқиб қилишнинг хожати йўқ. Миржалол ўз қанотида ўйнайверсин!” – деб, очиқачасига ва эркакчасига таклиф киритмайдими?!

- Балки, шундай футболчилар клубдан “кўтарма”, ойлик, мукофот пулларини олмагандирлар. Балки, шунинг учун улар маошни рақиб жамоалардан олишга интилаётгандирлар, яъни шу тариқа ўз клубини жазолаётгандирлар?

- Йўқ, ундай эмас. Аксинча, айнан шундайлар “кўтарма” пулларини аллақачон олганлар. Ҳаттоки клуб уларга “кўтарма” пулларини бера олмаётган бўлсам ҳам, уларнинг хоинлик қилишга ҳақлари йўқ. Хоинликни ҳеч нарса билан асослаб бўлмайди.  

- Олти ой давомида яна қандай иллатларга кўзингиз тушди?

- Бу ерда ёши катта футболчилар ўзидан кичик футболчиларга бўлса-бўлмаса танбеҳ беравераркан. Кекса футболчи майдонда бирор нарсани ўзи эплай олмаса ҳам, хато қилган ёш футболчиларни сўкавераркан. Бунинг натижасида ёш футболчилар майдонда эмин-эркин ҳаракат қила олмай қолишаркан. Бу борада мен шундай фикрдаман: ҳурмат-иззат майдондан, ўйиндан ташқарида бўлиши керак. Професионал футболчи учун футбол, футбол ўйини – бу иш. Иш пайти: “Мен каттаман – сен кичик! Мен машҳурман – сен машҳурмассан!” - деган иддаолар кетмайди. Ишми - иш: ўйин ва машғулотлар пайти ёш-у қари бирдек ҳаракат қилиши ва натижа учун ҳамма бирдек жавоб бериши керак! Бундай ҳатти-ҳаракатлари билан кекса ўзбек футболчилари ўсиб келаётган ёш футболчиларнинг ташаббускорлигини ва ижодкорлигини ўлдириб қўйишмоқда, - деб ўйлайман.

- “Хоразм” футбол клубида ва умуман Хоразм вилоятида Сизга нималар ёқди?

- “Хоразм” клубида жамоа мураббийлари ва ёш, маҳаллий шерикларим ўзларининг эзгуликлари билан яхши таассурот қолдиришди. Хоразм вилоятига келадиган бўлсак, менга Хоразмнинг оддий халқи ёқди. Оддий хоразмликлар ҳудди биз, грузияликларга ўхшаб, дангал ва юзига гапиришаркан. Дангаллик ва юзига гапириш йўқолиб бораётган қадриятдир, дефицит бўлиб бораётган инсоний хислатдир. Хоразмликларнинг аксариятида мана шу хислатни кўриб, ўзимни Грузияда, грузинлар орасида юргандек ҳис қилдим.

- Суҳбатингиз учун катта раҳмат!

- Арзимайди.

Бобомурод АБДУЛЛА суҳбатлашди.

XORAZMFK.COM маълумотномаси: Михаил Микелович МАХВИЛАДЗЕ,  1978 йил 22 июлда Грузиянинг Қутаиси шаҳрида туғилган. Бўйи – 182 см, вазни – 79 кг. Амплуаси – ҳимоячи.  Тўрт карра Грузия чемпиони, бир маротаба Грузия Кубоги эгаси. Грузия олимпия ва миллий терма жамоаларининг собиқ аъзоси. УЕФА Чемпионлари лигаси ва Кубоги ўйинлари иштирокчиси. 1998 йилдан 2010 йилгача “Торпедо” (Қутаиси, Грузия), “Таврия” (Симферополь, Украина), “Иртиш” (Павлодар, Қозоғистон), “Локомотив” (Тбилиси, Грузия), “Динамо” (Батуми, Грузия), “Олимпи” (Рустави, Грузия), “Семурғ” (Закотола, Озарбайжон) жамоаларида тўп сурган. 2010 йилнинг январь ойидан бошлаб “Хоразм” (Урганч) жамоасида ўйнамоқда.